Yapay Zeka ve İnsan Hakları Eğitimi

Eğitim Hakkında

Bu eğitim, yapay zeka sistemlerini geliştiren, kullanan veya denetleyen kamu kurumları, şirketler ve sivil toplum kuruluşlarının bu sistemlerin mahremiyet, eşitlik, ifade özgürlüğü ve adil yargılanma gibi temel haklar üzerindeki etkilerini uluslararası insan hakları hukuku ışığında analiz etmesi için tasarlanmış ileri düzey bir programdır. Katılımcılar insan hakları etki değerlendirmesi yürütür.

Neden Bu Eğitim?

Hukuki Temelli Analiz. YZ etkilerini soyut etik kaygılarla değil, AİHS, BM belgeleri ve anayasal haklar üzerinden somut biçimde değerlendirin.

Hak Bazlı Derinlik. Mahremiyet, eşitlik, ifade özgürlüğü, adil yargılanma ve sosyal haklara etkiyi ayrı ayrı ve vakalarla inceleyin.

Durum Tespiti Pratiği. BM İş ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri ile HUDERIA metodolojisine dayalı etki değerlendirmesini uygulayın.

“Yapay zekanın ne kadar gelişmiş olduğu değil, en kırılgan insanın haklarını ne ölçüde koruduğu onun gerçek başarısını gösterir.”

Ön Koşullar

Mesleki Deneyim — Hukuk, kamu politikası, uyum, sürdürülebilirlik veya insan hakları alanında çalışmış olmak.
İnsan Hakları Temeli — Temel hak ve özgürlükler ile AİHS sistemine genel düzeyde aşinalık önerilir, zorunlu değildir.
Temel YZ Kavramları — Algoritma, eğitim verisi ve otomatik karar gibi kavramları genel düzeyde bilmek yeterlidir.
Teknik Şart Yok — Programlama gerekmez; YZ sistemlerinin işleyişi hak analizi için gereken düzeyde anlatılır.

Eğitim İçeriği

Programın gün gün akışı aşağıdadır. Bir güne tıklayarak o günün modüllerini ve içeriklerini görebilirsiniz.

Günün hedefiUluslararası ve ulusal insan hakları çerçevesini YZ bağlamında yorumlamak, devlet ve şirket yükümlülüklerini ayırt etmek ve YZ'ye özgü yeni normatif belgeleri tanımak.

Modül 1

Yapay Zeka ve İnsan Hakları Temelleri

İnsan onuru, temel haklar ve YZ ilişkisinin kavramsal zemini
YZ sistemlerinin hak ihlali doğurma mekanizmaları
Ölçek, opaklık ve otomasyonun hak kullanımına etkisi
Hak sahipleri, yükümlüler ve kırılgan gruplar
İnsan hakları, etik ve teknik standartların ayrımı
Vaka: Otomatik karar sistemi nedeniyle hak kaybı örneği

Modül 2

Uluslararası ve Ulusal Normatif Çerçeve

BM İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve temel sözleşmeler
Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve AİHM içtihadının rolü
Anayasa'daki temel haklar ve bireysel başvuru yolu
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu ile Kamu Denetçiliği
Hakların sınırlanması: kanunilik, meşru amaç, ölçülülük
Alıştırma: Bir YZ uygulamasına ölçülülük testi uygulama

Modül 3

Devletin ve Şirketlerin Sorumluluğu

Devletin saygı, koruma ve yerine getirme yükümlülükleri
BM İş ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri'nin üç sütunu
BM OHCHR B-Tech projesi ve teknoloji şirketleri
Kamu-özel iş birliğiyle kurulan YZ sistemlerinde sorumluluk
AB kurumsal sürdürülebilirlik durum tespiti düzenlemeleri
Vaka: Kamuya YZ çözümü sunan şirketin hak riskleri

Modül 4

YZ'ye Özgü İnsan Hakları Belgeleri

Avrupa Konseyi Yapay Zeka Çerçeve Sözleşmesi'nin yapısı
HUDERIA: insan hakları, demokrasi ve hukuk devleti etki metodu
AB Yapay Zeka Yasası'nda temel haklar koruması
UNESCO Tavsiyesi ve BM Genel Kurulu YZ kararları
Belgelerin karşılaştırılması ve Türkiye açısından önemi
Günün değerlendirmesi ve hak bazlı analiz gününe köprü

Günün hedefiBiyometrik gözetim, öngörücü kolluk ve içerik moderasyonunun özel hayat, toplanma ve ifade özgürlüğüne etkilerini AİHM içtihadı ve güncel düzenlemeler ışığında analiz etmek.

Modül 1

Özel Hayatın Gizliliği ve Veri Koruma

AİHS Madde 8 ve kişisel verilerin korunması hakkı
Profil çıkarma, çıkarımsal veriler ve mahremiyet
108+ Sözleşmesi, KVKK ve GDPR'ın hak koruma işlevi
Big Brother Watch v. Birleşik Krallık kararı ve kitlesel gözetim
Çalışan izleme ve iş yerinde algoritmik gözetim
Vaka: Duygu tanıma teknolojisinin mahremiyete etkisi

Modül 2

Biyometrik Gözetim ve Öngörücü Kolluk

Kamusal alanda yüz tanıma ve toplanma özgürlüğü
Glukhin v. Rusya kararı: protestocunun yüz tanımayla tespiti
Öngörücü kolluk sistemlerinde ayrımcılık ve masumiyet karinesi
AB YZ Yasası'nda biyometrik tanıma yasakları ve istisnalar
Güvenlik amaçlı YZ'de denetim ve şeffaflık güvenceleri
Rol simülasyonu: Şehir güvenlik kamerası projesi değerlendirmesi

Modül 3

İfade Özgürlüğü ve İçerik Moderasyonu

AİHS Madde 10 ve çevrim içi ifade özgürlüğü
Otomatik içerik moderasyonunda aşırı kaldırma riski
Öneri algoritmaları, görünürlük ve bilgiye erişim hakkı
AB Dijital Hizmetler Yasası'nda sistemik risk değerlendirmesi
Türkiye'de sosyal ağ sağlayıcı yükümlülükleri tartışması
Vaka: Otomatik filtrenin haber içeriğini kaldırması

Modül 4

Dezenformasyon, Deepfake ve Demokratik Süreçler

Üretken YZ ile dezenformasyon ve seçim bütünlüğü
Deepfake içeriklerin kişilik hakları ve itibara etkisi
Mikro hedefleme ve siyasi reklamda şeffaflık
İçerik işaretleme ile sansür riski arasındaki denge
Vaka: Seçim döneminde sentetik ses kaydı yayılımı
Günün değerlendirmesi ve eşitlik gününe köprü

Günün hedefiAlgoritmik ayrımcılığı hukuki standartlarla değerlendirmek, sosyal haklardaki YZ etkilerini incelemek ve yargı ile idari kararlarda güvenceleri tartışmak.

Modül 1

Algoritmik Ayrımcılık ve Eşitlik Hukuku

AİHS Madde 14, 12 No'lu Protokol ve 6701 sayılı Kanun
Doğrudan, dolaylı ayrımcılık ve vekil değişken sorunu
Ayrımcılık davalarında ispat yükü ve istatistiksel kanıt
Kesişimsel ayrımcılık ve görünmeyen gruplar
Adalet metriklerinin hukuki eşitlik standartlarıyla ilişkisi
Vaka: Kredi ve işe alım algoritmalarında dolaylı ayrımcılık

Modül 2

Sosyal Haklar ve Kamu Hizmetleri

Sosyal yardım algoritmaları ve SyRI kararı (Hollanda)
Hollanda çocuk yardımı skandalında sistemik hak ihlalleri
Sağlıkta YZ: erişim, kaynak dağılımı ve hasta hakları
Eğitimde otomatik değerlendirme ve fırsat eşitliği
Algoritmik yönetim ve AB Platform Çalışması Direktifi
Vaka: Kamu hizmetinde risk skorlama sisteminin analizi

Modül 3

Kırılgan Gruplar ve Özel Koruma

Çocuk hakları ve UNICEF'in çocuklar için YZ rehberi
Engelli bireyler için erişilebilirlik ve makul uyumlaştırma
Göç ve sınır yönetiminde YZ ile risk değerlendirmesi
Yaşlı bireyler ve dijital dışlanma riski
Dil, bölge ve azınlık gruplarında temsil eksikliği
Atölye: Kırılgan grup etkilerinin haritalanması

Modül 4

Adil Yargılanma ve Etkili Başvuru Hakkı

AİHS Madde 6 ve yargıda YZ kullanımının sınırları
CEPEJ Yargı Sistemlerinde YZ Kullanımı Etik Şartı
İdari kararlarda gerekçe, açıklanabilirlik ve itiraz hakkı
Silahların eşitliği: algoritmik kanıta erişim ve itiraz
Etkili başvuru hakkı ve şikayet mekanizmaları tasarımı
Günün değerlendirmesi ve etki değerlendirmesi gününe köprü

Günün hedefiYZ sistemleri için insan hakları durum tespiti ve etki değerlendirmesi yürütmek, paydaş katılımı ve telafi mekanizmaları tasarlamak ve grup projesini sunmak.

Modül 1

İnsan Hakları Durum Tespiti Metodolojisi

İnsan hakları durum tespiti (due diligence) döngüsü
Etki kapsamı: ciddiyet, ölçek, geri döndürülemezlik
HUDERIA ile risk ve etki değerlendirmesi adımları
AB YZ Yasası Madde 27 temel haklar etki değerlendirmesi
Değerlendirmelerin veri koruma etki analiziyle bütünleşmesi
Alıştırma: Etki önceliklendirme matrisinin doldurulması

Modül 2

Paydaş Katılımı ve Telafi Mekanizmaları

Etkilenen toplulukların anlamlı katılımını sağlama yöntemleri
Sivil toplum, akademi ve hak kurumlarıyla diyalog
Şikayet mekanizmalarında erişilebilirlik ve güvenilirlik
Zararın telafisi, düzeltici eylem ve sistemin durdurulması
Kamuya açık raporlama ve şeffaflık taahhütleri
Simülasyon: Etkilenen grup temsilcileriyle paydaş toplantısı

Modül 3

Hak Temelli YZ Yönetişimi

İnsan hakları politikasının YZ yaşam döngüsüne yerleştirilmesi
Tedarik ve ihale süreçlerinde insan hakları şartları
Kamu kurumlarında algoritmik şeffaflık kayıtları
Askeri ve güvenlik alanında otonom sistem tartışmaları
Hak göstergeleri, bağımsız denetim ve izleme
Vaka: Kamu kurumunun algoritma kaydı uygulaması

Modül 4

Etki Değerlendirmesi Projesi ve Kapanış

Grup projesi: Seçilen YZ sistemi için hak etki değerlendirmesi
Proje sunumları ve bağımsız kurul formatında geri bildirim
Kurumsal hak temelli YZ yol haritası hazırlama
Eğitim değerlendirmesi ve interaktif Soru-Cevap
Sertifika takdimi ve değerlendirme şablonlarının teslimi
İleri okuma kaynakları ve kapanış oturumu

Eğitim Kazanımları

Normatif Çerçeve — YZ uygulamalarını BM belgeleri, AİHS, Anayasa ve YZ'ye özgü sözleşmeler ışığında hukuken değerlendirebileceksiniz.
Sorumluluk Analizi — Devletin ve şirketlerin YZ kaynaklı hak ihlallerindeki yükümlülüklerini BM Rehber İlkeleri ile ayırt edebileceksiniz.
Gözetim ve Mahremiyet — Biyometrik tanıma ve algoritmik gözetim uygulamalarını ölçülülük ve AİHM içtihadı açısından sınayabileceksiniz.
İfade Özgürlüğü — İçerik moderasyonu ve öneri algoritmalarının ifade özgürlüğü ve bilgiye erişim üzerindeki etkisini analiz edebileceksiniz.
Eşitlik Analizi — Algoritmik ayrımcılığı doğrudan, dolaylı ve kesişimsel ayrımcılık standartlarıyla tespit edip değerlendirebileceksiniz.
Adil Yargılanma — Yargı ve idari karar süreçlerindeki YZ kullanımında gerekçe, itiraz ve etkili başvuru güvencelerini tasarlayabileceksiniz.
Etki Değerlendirmesi — HUDERIA ve temel haklar etki değerlendirmesi yaklaşımlarıyla bir YZ sistemi için hak etki analizi yürütebileceksiniz.
Hak Temelli Yönetişim — Paydaş katılımı, şikayet mekanizmaları ve bağımsız izleme içeren hak temelli bir YZ yönetişim modeli kuracaksınız.

Kimler İçin Uygundur?

Kamu kurumlarında politika
hukuk ve dijital dönüşüm yöneticileri
şirketlerin insan hakları ve sürdürülebilirlik ekipleri
uyum uzmanları
avukatlar
akademisyenler ve sivil toplum temsilcileri.

Sıkça Sorulan Sorular

Yapay Zeka ve İnsan Hakları Eğitimi kimler için uygundur?

Program; kamu kurumlarında politika, hukuk ve dijital dönüşüm yöneticileri, şirketlerin insan hakları ve sürdürülebilirlik ekipleri, uyum uzmanları, avukatlar, akademisyenler ve sivil toplum temsilcileri için tasarlanmıştır.

Eğitim ne kadar sürer ve hangi konuları kapsar?

Eğitim 4 tam gün ve 16 modülden oluşur. Sırasıyla normatif çerçeve ve sorumluluk, mahremiyet ile ifade özgürlüğü, eşitlik, sosyal haklar ve adil yargılanma, son gün insan hakları etki değerlendirmesi, yönetişim ve grup projesi işlenir.

Bu eğitim yapay zeka etiği eğitimlerinden nasıl ayrışır?

Etik eğitimleri değer ve ilkeler üzerinden ilerlerken bu program bağlayıcı insan hakları normlarını, AİHM ve ulusal mahkeme kararlarını, devlet ve şirket yükümlülüklerini ve hukuki başvuru yollarını merkeze alır.

Eğitimde hangi kararlar ve belgeler inceleniyor?

Glukhin v. Rusya, Big Brother Watch v. Birleşik Krallık ve Hollanda SyRI kararları; BM İş ve İnsan Hakları Rehber İlkeleri, Avrupa Konseyi Yapay Zeka Çerçeve Sözleşmesi, HUDERIA, CEPEJ Etik Şartı ve AB Yapay Zeka Yasası incelenir.

Eğitim kuruma özel uyarlanabilir mi, sertifika veriliyor mu?

Evet. Kamu kurumları, şirketler veya sivil toplum kuruluşları için vaka ve etki değerlendirmesi projesi kurumun kendi YZ kullanım alanlarına göre seçilebilir. Programı tamamlayan katılımcılar Digital Vizyon Akademi sertifikası alır.

Sertifikalandırma

Bu eğitim Katılım Sertifikası ile tamamlanır.

Eğitim başında “Ön Test”, bitiminde “Son Test” uygulanarak gelişim ölçümlenir. Değerlendirme formunu dolduran katılımcılar sertifikalarını alır. Sertifikanızın geçerliliğini Sertifika Sorgulama sayfasından doğrulayabilirsiniz.

Örnek Sertifika

YAPAY ZEKA VE İNSAN HAKLARI EĞİTİMİ

Eğitim Hakkında

Neden Bu Eğitim?

Ön Koşullar

Eğitim İçeriği

Yapay Zeka ve İnsan Hakları Temelleri

Uluslararası ve Ulusal Normatif Çerçeve

Devletin ve Şirketlerin Sorumluluğu

YZ'ye Özgü İnsan Hakları Belgeleri

Özel Hayatın Gizliliği ve Veri Koruma

Biyometrik Gözetim ve Öngörücü Kolluk

İfade Özgürlüğü ve İçerik Moderasyonu

Dezenformasyon, Deepfake ve Demokratik Süreçler

Algoritmik Ayrımcılık ve Eşitlik Hukuku

Sosyal Haklar ve Kamu Hizmetleri

Kırılgan Gruplar ve Özel Koruma

Adil Yargılanma ve Etkili Başvuru Hakkı

İnsan Hakları Durum Tespiti Metodolojisi

Paydaş Katılımı ve Telafi Mekanizmaları

Hak Temelli YZ Yönetişimi

Etki Değerlendirmesi Projesi ve Kapanış

Eğitim Kazanımları

Kimler İçin Uygundur?

Sıkça Sorulan Sorular

Sertifikalandırma

Eğitim Bilgileri

Benzer Programlar

Yapay Zeka Güvenliğine Giriş Eğitimi

Yapay Zeka Kurumsal Strateji Yönetimi Eğitimi

Yapay Zeka Küresel Yönetişim Çerçeveleri Eğitimi